SŁUCHAJ ONLINE
MENU

Rody i rodziny Mazowsza: Dzieduszyccy – 200-lecie Pałacu Magdaleny Morskiej w Zarzeczu

Pałac Dzieduszyckich w Zarzeczu współcześnie; fot. P. Łoś/RDC

Dzieduszyccy – 200-lecie Pałacu Magdaleny Morskiej w Zarzeczu

Zarzecze, pałac – a właściwie dom, jak wolą mówić członkowie rodziny Dzieduszyckich z linii poturzycko-zarzeckiej, ufundowany został przez Magdalenę z Dzieduszyckich Ignacową Morską. Choć budowa rozpoczęła się dużo wcześniej (ok. 1807), bal z udziałem ks. Izabeli z Flemmingów Czartoryskiej z Puław w roku 1819 został symbolicznie uznany za oficjalne otwarcie zarzeckiej siedziby.

Magdalena z Dzieduszyckich Morska (1762-1847) była córką Tadeusza Gerwazego i Salomei z Trembińskich. Była nieprzeciętną postacią, wybiegającą swoimi pomysłami i postawą życiową ponad przeciętność, ale i wyprzedzającą późniejsze trendy w architekturze i ogrodnictwie parkowym. Jak mówi prof. Katarzyna Rozmarynowska, jedną nogą była jeszcze w Oświeceniu, drugą już poruszała się pośród romantycznych idei…

Pałac, wg. projektu Christiana Piotra Aignera, ale z jej zamysłu, park, wprawdzie nieudana, ale szalenie ciekawie urządzona wioska z domami w stylu niderlandzkim, bogaty księgozbiór (przekazany w sporej części potem do Ossolineum), a przede wszystkim umiejętność łączenia umiłowania przyrody, piękna z patriotyzmem oraz skutecznym gospodarowaniem w majątku – to chyba najważniejsze cechy osobowości Magdaleny i efekty jej zainteresowań oraz pracy. Co ważne, swoją życiową klęskę, jaką było rozstanie z mężem oraz brak potomstwa, potrafiła przekuć w działania nie tylko upiększające majątek (tak trudno zdobyty od męża), ale i patriotyczne. Bo poprzez m. in. kontakty z księżnymi Izabelą z Flemmingów Czartoryską i jej córką Marią Wirtemberską, poddała się duchowości patriotyzmu lokalnego, mając także na uwadze fakt, że jej ukochani bracia Dzieduszyccy brali udział w powstaniu kościuszkowskim 1894 roku. Upadek zaś powstania listopadowego także wzmógł tę ważną tendencję w jej działalności.

Tworząc swój raj zarzecki, utrzymywała stały kontakt z rodzeństwem, a w szczególności z bratem Walerianem, ale i z siostrami Justyną Ksawerową Działyńską z Kórnika, Heleną Kajetanową Sierakowską z Waplewa i Osieku (pochowaną wraz z mężem Kajetanem na cmentarzu w Lubowidzu na Mazowszu).

Swoje dziedzictwo zapisała najmłodszemu z braci, Józefowi Kalasantemu Dzieduszyckiemu (1776-1847), twórcy Biblioteki w Poturzycy, kolekcjonerowi, który – ze względu na perspektywę odziedziczenia Zarzecza – nie dokończył pałacu w Poturzycy. Późniejsi mieszkańcy Zarzecza to właśnie potomkowie Józefa Kalasantego i Pauliny z Działyńskich, a konkretnie potomstwo jego syna – Włodzimierza Dzieduszyckiego (1825-1899), ordynata, przyrodnika, muzealnika, bibliofila, mecenasa sztuki, polityka, przez prof. K. Karolczaka nazwanego „Wielkim”, i jego żony Alfonsyny z Miączyńskich.

W okresie międzywojennym Dzieduszyccy z linii poturzycko-zarzeckiej swoje życie dzielili między kilka ośrodków, ale najważniejsze z nich to Lwów, Kraków, Wiedeń, a pośród majątków i siedzib, to właśnie Zarzecze, Pieniaki, no i słynny Dom przy Kurkowej we Lwowie, będący ostoją dla Dzieduszyckich i Czartoryskich. To o tym domu Anna z Dzieduszyckich Szeptycka (c. Włodzimierza, ostatniego ordynata i Wandy z Sapiehów) mówiła, że największą dla Niej tragedią było – po opuszczeniu Lwowa – że jej dzieci „nie mają już domu swojego”…

Zarzecze dla pokolenia Anny Szeptyckiej i wszystkich potomków Włodzimierza „Wielkiego” Dzieduszyckiego stanowiło Dom. Dwanaście lat temu Związek Rodu Dzieduszyckich, pod wodzą wdowy po najstarszym z rodzeństwa z Zarzecza, Tadeuszu Dzieduszyckim, wraz ze spadkobiercami majątku, podjął decyzję o przekazaniu zespołu pałacowo-parkowego w Zarzeczu społeczności lokalnej. Dzięki temu działa tam dziś Centrum Kultury oraz Muzeum Dzieduszyckich (jako Oddział Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich).

Jubileusz 200-lecia powstania pałacu Dzieduszyckich w Zarzerzu był okazją do spotkania się dużej grupy członków rodziny i wysłuchania referatów w sesji naukowej oraz obejrzenia spektaklu teatralnego, opowiadającego losy Magdaleny Morskiej (w roli Magdaleny Marta z Gzowskich Sawicka, potomkini Dzieduszyckich).

Projekt, przy udziale samorządu lokalnego i Muzeum w Jarosławiu, zainicjował i zrealizował Związek Rodu Dzieduszyckich.

W audycji wzięli udział:
– Izabela z Bojanowskich Dzieduszycka – Nestorka rodziny
– prof dr hab. Kazimierz Karolczak, rektor Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, badacz dziejów rodu Dzieduszyckich,
– dr Izabela Kopania, Instytut Sztuki PAN,
– dr Dorota Sidorowicz-Mulak, Zakład Narodowy im. Ossolińskich,
– dr hab. inż. arch. Katarzyna Rozmarynowska, prof. Sopockiej Szkoły Wyższej
– Krystyna Dzieduszycka-Rycerska, wiceprzewodnicząca Związku Rodu Dzieduszyckich,
– Mateusz Dzieduszycki, przewodniczący ZRD,
– dr Zofia z Gzowskich Maciakowska, Instytut Historii PAN, członek Zarządu ZRD

W programie wykorzystano fragment filmu (aut. Mateusz Dzieduszycki), będącego zapisem spektaklu „Mój dom – historia Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej” (źródło: strona internetowa Dzieduszyckich).

NAJNOWSZE INFORMACJE
RADIO DLA CIEBIE
  • Warszawa: 101 FM
  • Ostrołęka: 100,8 FM
  • Ostrów: 87,6 FM
  • Płock: 101,9 FM
  • Radom: 89,1 FM
  • Siedlce: 103,4 FM
  • DAB+
PUBLICYSTYKA
MUZYKA


wydanie online:
nm@rdc.pl

© 2020 Polskie Radio S.A. Radio Dla Ciebie
Wszelkie prawa zastrzeżone