SŁUCHAJ ONLINE
MENU
Słuchaj ONLINE
rdc player

Rody i rodziny Mazowsza: Witaczkowie z Milanówka – spojrzenie okiem rodzinnym

Centralna Doświadczalna Stacja Jedwabnicza (CDSJ) w Milanówku to prywatne, przedwojenne przedsiębiorstwo, które w swojej działalności przyjęło dwa kierunki: badawczy oraz produkcyjny. Zajmowało się ono hodowlą jedwabników, sadzeniem drzew morwowych oraz wytwarzaniem ekskluzywnego, delikatnego, a mocnego materiału, jakim jest jedwab.

Pomijając genezę jedwabnictwa w Polsce i na świecie – o czym możemy przeczytać w książce „Na rodzinnym jedwabnym szlaku”, początkiem stacji jedwabniczej w podwarszawskim Milanówku były wcześniejsze doświadczenia jej współtwórców, a szczególnie Henryka Witaczka.

Tak jak w historii Warszawy (i nie tylko) złotymi zgłoskami zapisały się domy handlowe Braci Jabłkowskich, Bogusława Herse, Braci Pakulskich, ogrodnicze firmy Ulrichów, Hoserów czy garbarnie Szlenkierów lub Pfeiffrów, to w przypadku jedwabnictwa rodzinna firma z Milanówka jest już dziś symbolem: sukcesu gospodarczego, rozwoju polskiej myśli technologicznej, prospołecznego podejścia do biznesu oraz patriotyzmu. Stacja jest też przykładem udanego prowadzenia firmy przez rodzinę, co na ogół daje niesamowitą siłę marce i pozwala trwać przedsiębiorstwu na ogół przez dwa-trzy, a niekiedy więcej pokoleń.

Rodzina założycieli Stacji pochodzi z Czech, a pierwszym z niej, osiadłym w Polsce był Wincenty Witaczek (1776-1842) z Budziejowic, syn Floriana, urzędnika Kancelarii Administracyjnej w Budweis i Ewy Katarzyny z Schwecherów. Ukończył on studia medyczne w Wiedniu i związał się służbą z księciem Józefem Poniatowskim, będąc jego nadwornym lekarzem. Prawnukiem doktora Wincentego był Henryk Stefan Witaczek (1901-1978), który wraz z siostrą Stanisławą Marianową Jastrzębską (1896-1965), a przy udziale także matki, Jadwigi z Bajkowskich, stworzył w Milanówku znane centrum polskiego jedwabnictwa.

Rodzeństwo Henryk i Stanisława Witaczkowie swoje życie poświęcili jedwabnictwu.

W historii rodziny Witaczków okresem szczególnie trudnym, ale humanitarnie pięknym i bezprecedensowym, był czas wojny i okupacji. Niestety, w zamian za ogromną działalność pomocową, jaką roztoczyli Witaczkowie nad wieloma osobami, zarówno w Milanówku, jak i później w Żółwinie, szczególnie Henryka Witaczka spotkały zarzuty o kolaborację z okupantem niemieckim. Te bolące kwestie są historycznie wyjaśnione i trzeba nie mieć dobrej woli lub kompletnie nie znać historii, aby takie dane propagować.

Jednym z celów opublikowanej monografii rodziny Witaczków, jest przypomnienie prawdziwej historii, wyjaśnienie zawiłości, związanych z trudnymi czasami wojny i de facto zrehabilitowanie osób i rodziny, którym tak wielu ludzi zawdzięcza albo wprost życie, albo bezpieczne przeżycie okresu II wojny św.

Bo oto: w czasie II wojny św. Stacja Jedwabnicza w Milanówku działała pod zarządem komisarycznym, przestawiając pracę na włókno z wiskozy. Stacja stała się azylem, chroniła ludzi przed wywiezieniem na przymusowe roboty, dzięki zaświadczeniom o zatrudnieniu. W swoich gościnnych progach, Witaczkowie w czasie okupacji na dłużej lub krócej gościli rzesze wojennych rozbitków, a pośród tych najsławniejszych, m.in. Marię Dąbrowską, Annę Kowalską, Ewę Szelburg-Zarembinę, Stefana Krzywoszowskiego, Ferdynanda Ossendowskiego, grupę dzieci z sierocińca Baudoina i innych.

Mimo tak szeroko zakrojonej akcji humanitarnej, Henryk Witaczek po wojnie trafił do komunistycznego więzienia, a Stację w rezultacie znacjonalizowano.

Publikacje na temat Centralnej Doświadczalnej Stacji Jedwabniczej (CDSJ) w Milanówku nie zawsze uwzględniały dzieje osobiste rodziny Witaczków, które są szalenie ciekawe, a zarazem mają wiele dramatycznych wydarzeń i chwil. Dlatego wydaje się, że głos rodzinny w badaniach historycznych i dyskusji na temat Witaczków, był szalenie potrzebny. Autorka książki „Na rodzinnym jedwabnym szlaku. Historia Henryka i Stanisławy Witaczków, rodzeństwa z Milanówka” (Warszawa 2021) – Joanna z Prosińskich Gierszowa, jest siostrzenicą Antoniny z Korejwów, drugiej żony Henryka Witaczka, a jednocześnie chrześnicą Stanisławy Witaczkówny. Będąc tak blisko opisywanych wydarzeń, szczególnie powojennych i sięgając do źródeł publicznych (archiwa) oraz osobisto-rodzinnych, stworzyła dokument, będący odpowiedzią na potrzebę także społeczności lokalnej Milanówka i okolic, która chętnie sięga do tradycji Polski przedwojennej. Książka ta wpisuje się także w nurt innej książki, opublikowanej niegdyś przez Joannę Giersz: „Zrozumieć Polaków” (Konstancin 2001), a droga do zrozumienia rodzimej historii, wiedzie także szlakami dziejów polskich rodzin.

Z Joanną Prosińską-Giersz, autorką najnowszej biografii rodu Witaczków, pt.: „Na rodzinnym jedwabnym szlaku. Historia Henryka i Stanisławy Witaczków, rodzeństwa z Milanówka” rozmawiał Piotr Łoś.

NAJNOWSZE INFORMACJE
RADIO DLA CIEBIE
  • Warszawa: 101 FM
  • Ostrołęka: 100,8 FM
  • Ostrów: 87,6 FM
  • Płock: 101,9 FM
  • Radom: 89,1 FM
  • Siedlce: 103,4 FM
  • DAB+
PUBLICYSTYKA
MUZYKA


wydanie online:
nm@rdc.pl

© 2022 Polskie Radio S.A. Radio Dla Ciebie
Wszelkie prawa zastrzeżone