Kalendarium Powstania Warszawskiego

30 września

fot. RDC

30 września 1944, sobota. Wschód słońca 6.51, zachód 18.32. Średnia temperatura powietrza 9°C, pochmurno.

Żoliborz chylił się ku upadkowi. Żołnierze walczący w dzielnicy byli wyczerpani, padła decyzja o odwrocie ku Wiśle. Niestety – przeprawa pontonami przez rzekę, z powodu warunków atmosferycznych, była niemożliwa. Akcja powstańcza na Żoliborzu została zakończona.

Z rozkazu generała „Bora”, płk Karol Ziemski i porucznik Jerzy Kamiński spotkali się z generałem von dem Bachem w sprawie zakończenia dalszych działań bojowych w dzielnicy.

Do końca dnia oddziały AK złożyły broń i pod eskortą niemieckich wojsk przeszły na teren Powązek. Ostatni Powstańcy Żoliborza – blisko 2000 żołnierzy, w tym 400 rannych, dostało się do niemieckiej niewoli.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

29 września

fot. RDC

29 września 1944, piątek. Wschód słońca 6.49, zachód 18.35. Średnia temperatura powietrza 9°C, lekkie zachmurzenie.

Na ostatnią dzielnicę, która wciąż była w rękach Powstańców – Żoliborz – padł generalny szturm wrogich wojsk. Ogromne siły niemieckie natarły od południa, a także od strony Cytadeli i Dworca Gdańskiego.

Piechota wspierana przez czołgi i artylerię znacznie zdominowała pole walki. Oddziały „Żaglowca” pod naporem nieprzyjaciela musiały wycofać się w kierunku pl. Inwalidów.

Powstańcza twierdza – klasztor Zmartwychwstanek przy ulicy Krasińskiego – przez cały dzień przechodził z rąk do rąk. W jego obronie zginęło blisko 200 żołnierzy. Zażarta walka toczy się u zbiegu ulicy Felińskiego z al. Wojska Polskiego. Powstańcom udało się zniszczyć 30 czołgów.

Ten dzień był jednak także tragicznym finałem grupy „Kampinos”. W pacyfikacji zginęło ponad 150 żołnierzy, a drugie tyle trafiło do niewoli. Nielicznym udało się uciec z kordonu do Gór Świętokrzyskich.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

28 września

fot. RDC

Wschód słońca 5.13, zachód 20.42. Średnia temperatura powietrza 18°C. Zachmurzenie duże, deszcz

W rękach Powstańców pozostały już tylko pojedyncze posterunki w Śródmieściu i na Żoliborzu.

To tam, po upadku Mokotowa, Niemcy skoncentrowali cały wysiłek bojowy. Od rana trwał nieustanny ostrzał artyleryjski – w rejonie ul. Krasińskiego i pl. Wilsona. Wroga piechota – szykowała się do ostatecznego uderzenia.

Mimo pewnej klęski, Powstańcom udało się jednak wciąż odnosić sukcesy. Po kilkugodzinnym boju udało się przejąć plac Krzyży.

Koniec powstania był jednak pewny. Przed południem w Ożarowie oficerowie ppłk Zygmunt Dobrowolski i porucznik Alfred Koczyński przeprowadzili rozmowy z generałem von dem Bachem na temat warunków kapitulacji.

Wieczorem komenda główna AK zadecydowała, by rozmowy były kontynuowane.

Pomimo pertraktacji, niemiecki oddziały nie ustały z pacyfikacją powstania. Silny atak uderza na wsie na terenie Puszczy Kampinoskiej.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

27 września

fot. RDC

Wschód słońca 6.46, zachód 18.39, średnia temperatura powietrza 10°C, zachmurzenie duże, deszcz.

Utrzymanie pozycji było niemożliwe. Kolejna dzielnica – Mokotów, poniosła śmierć.

Rano na Mokotów padło ostateczne natarcie niemieckie. Resztki powstańczych oddziałów broniło się jeszcze na niewielkim rejonie w okolicach ulicy Wiktorskiej.

Niestety jednak utrzymanie pozycji nie było możliwe. Po analizie dramatycznej sytuacji, Warszawiacy wysłali do Niemców posłańców celem pertraktacji.

Dzielnica skapitulowała, a blisko 1000 powstańców trafiło do niewoli.

Mimo, że generał von dem Bach zapewnił, że będą oni traktowani zgodnie z postanowieniami konwencji genewskiej, doszło do mordu blisko 120 osób.
Byli to powstańcy, którym nie udało się uciec kanałami do śródmieścia i byli zmuszeni zawrócić na Mokotów.

Tego samego dnia Niemcy rozpoczęli operację „Sternschnuppe” (Spadająca Gwiazda. Jej celem była likwidacja kampinoskiego zgrupowania AK.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

26 września

fot. RDC

Wschód słońca 6.44, zachód 18.42. Średnia temperatura powietrza 10°C, zachmurzenie duże, opady deszczu

W środku nocy, zgodnie z rozkazem ppłk. Józefa Rokickiego “Karola”, rozpoczęła się kolejna ewakuacja.

Powstańcy i cywile opuszczali Mokotów kanałami w stronę Śródmieścia. Niestety jednak – nie umknęło to uwadze Niemców.

Nieprzyjaciel, który miał opanowane wodociągi, spiętrzył wodę, a przez studzienki wrzucał granaty, chemikaliów i worki z piaskiem. Przy ulicy Chocimskiej przygotowali zasadzkę.

Prawie 100 powstańców, którzy wyszli tam na powierzchnię, zostało natychmiast rozstrzelanych. Pozostała załoga Mokotowa, pod naciskiem Rzeszy, została zepchnięta już na niewielki obszar pomiędzy ulicami Różaną, Kazimierzowską, Ursynowską I Puławską.

Niemieckie dowództwo kolejny raz wystąpiło z propozycją kapitulacji. Armia Krajowa udała się na spotkanie w Śródmieściu, przy ulicy Łuckiej.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

25 września

fot. RDC

Wschód słońca 6.43z zachód 18.44. Średnia temperatura powietrza 10°C, zachmurzenie duże, opady deszczu.

Niemcy od rana kontynuowali zmasowane natarcie na Mokotów. Główny atak padł od południa I z zachodu

Duże walki toczyły się o szkołę przy ulicy Woronicza – siedmiokrotnie przechodziła z rąk do rąk.

Główna linia obrony – al. Niepodległości upadła pod naciskiem wroga. Padła jedna z głównych redut – “Alkazar” u zbiegu z ulicą Odyńca. Z każdym zajętym budynkiem, Niemcy dokonują grabieży, podpaleń i mordów na rannych powstańcach i cywilach.

W ruinach domu przy Marszałkowskiej zginął Eugeniusz Lokajski – olimpijczyk i fotograf. Był on autorem blisko tysiąca zdjęć z walk powstańczych. Zginął kupując nowy film do swojego aparatu.

W nocy rozpoczął się odwrót z dzielnicy. Część żołnierzy, ludność i władze cywilne uciekły z Mokotowa kanałami do Śródmieścia.