Kalendarium Powstania Warszawskiego

23 września

To był już koniec Czerniakowa. Niemcy zajęli ostatnie tereny – magazyny, w których miejscu znajduje się park Rydza-Śmigłego oraz przyczółek Czerniakowski. Nielicznym Powstańcom udało się przepłynąć wpław rwącą Wisłę. Inni uciekli kanałami na Mokotów.

Wschód słońca 6:39, zachód słońca 18:49. Średnia temperatura powietrza 14°C, lekkie zachmurzenie

Niewielkiej, 5-osobowej grupie udało się przebić przez niemieckie pozycje i przedostać do gmachu Związku Młodzieży Chrześcijańskiej przy ulicy Konopnickiej. To budynek, w którym znajduje się teraz znany Teatr Buffo.

W niemieckie ręce trafiło blisko 500 rannych Powstańców. Ponad 200 zostało rozstrzelanych. Pośród nich – kapelan zgrupowania „Kryska”, ks. Józef Stanek. Krzyż u zbiegu Wisłostrady i ulicy Wilanowskiej wskazuje miejsce, gdzie SS-mani powiesili go na własnej stule.

Ks. Stanek został patronem kaplicy w Muzeum Powstania Warszawskiego. Jego relikwie znajdują się w kościele przy ul. Górnośląskiej. Na elewacji kościoła znajdują się tablice upamiętniające bohaterów walk o Czerniaków.

Powstańcy z Mokotowa dostali dowód prawdziwej przyjaźni. Oddziały węgierskie, wcielone do niemieckiego wojska, ostrzegły ich o zbliżających się atakach na dzielnicę. Nie stawiały też oporu podczas ataków na niemieckie pozycje.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

22 września

To był koniec sowieckiego wsparcia dla Powstańców. Obrońcy Czerniakowa, którzy pozostali u zbiegu Wilanowskiej i Solec, bezskutecznie próbowali przebić się na Saską Kępę. Transport łodziami był niemożliwy, więc warszawiacy wybierali desperacką ucieczkę wpław. Na Pragę dopłynęło mniej niż 100 osób.

Wschód słońca 6:38, zachód słońca 18:51. Średnia temperatura powietrza 15°C, lekkie zachmurzenie

Dowódca „Zośki” na Czerniakowie kpt. Ryszard Białous zdecydował o ostatecznym przebiciu się do południowego Śródmieścia, które wciąż było opanowane przez Powstańców. Niemcy tymczasem szykowali się do generalnego natarcia na kolejną dzielnicę. Tym razem na cel wzięli górny Mokotów. Jednostki trzeciej rzeszy ruszyły z zajętych Sielc – okolic dzisiejszej ul. Chełmskiej.

Linia frontu przebiegała ulicą Belwederską. Zmasowany atak padł na powstańczą redutę Magnet, która znajdowała się w kamienicy przy Parku Promenada. Dziś w tym miejscu znajdzie się pamiątkowy kamień.

Po praskiej stronie Wisły dowódca jednostek Armii Czerwonej marszałek Konstanty Rokossowski wydał rozkaz o przejściu do defensywy.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

21 września

Tereny w rękach Powstańców były już naprawdę niewielkie. Przez ostatni skrawek wybrzeża w nocy wyruszył ostatni transport rannych na bezpieczny, prawy brzeg Wisły zajęty przez Sowietów. Ostatnie walki toczyły się o ruiny domów przy ulicy Wilanowskiej 1 i Solec 53. Tablica pamiątkowa na zachowanej kamienicy upamiętnia poświęcenie warszawiaków.

Wschód słońca 6:36, zachód słońca 18:54. Średnia temperatura powietrza 13°C, słonecznie

Do kamienicy przy Wilanowskiej 5, która także przetrwała wojnę, wdarli się niemieccy żołnierze. Zamordowali ponad stu rannych żołnierzy z Powiśla. Ci, którzy trafili do niewoli, zostali następnie powieszeni.

Niemcy coraz większe siły wysyłali na bezpieczny dotychczas Żoliborz. Na Marymoncie oddziały „Żubra i „Żyrafy” dotarły do ulicy Promyka. Tam mieli połączyć się z żołnierzami 6 Pułku Piechoty, którzy przeprawili się przez Wisłę. Niestety zostali wyparci z powrotem na Pragę.

21 września miały miejsce ostatnie zrzuty alianckie dla Warszawy.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

20 września

Czerniaków – mimo wsparcia żołnierzy Armii Czerwonej – fragment po fragmencie przechodził w ręce Niemców. Warszawiakom, którzy obejmowali już tylko wybrane kamienice pomiędzy ulicami Wilanowską a Górnośląską, została jedynie ucieczka.

Wschód słońca 6:34, zachód słońca 18:56. Średnia temperatura powietrza 14°C, zachmurzenie lekkie

Dzięki dostępowi do Wisły możliwa była jeszcze przeprawa na Pragę. Grupa rannych została przetransportowana tam łodziami i pontonami.

Ppłk Radosław wraz z niezdolnymi dwustoma żołnierzami przeszedł kanałami z ul. Okrąg na Mokotów. Pozostali koledzy mieli ich osłaniać z barykad. Niemcy użyli ciężkiej broni i czołgów.

SS-mani pod dowództwem Oskara Dirlewangera z każdego zdobytego domu spędzali mieszkańców do magazynów „Społem” u zbiegu Czerniakowskiej i Wilanowskiej. Było ich blisko tysiąca. Odwagę wielu żołnierzy upamiętniają pomniki u zbiegu tych dwóch ulic.

Dodatkowe wsparcie przybyło na Żoliborz. Informacja o desancie aliantów w końcu dotarła do dowódcy walk w dzielnicy – ppłk Żywiciela. Tego dnia komenda główna AK zdecydowała o wyjściu z konspiracji. Nazwiska oficerów zostały ujawnione i ukazały się w powstańczej prasie.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

19 września

Do walczącej Warszawy zostało wysłane kolejne wsparcie. Blisko 1000 żołnierzy Armii Berlinga pod osłoną dymu i przy huku artylerii przedostało się z Pragi na Powiśle – wylądowali w okolicach mostu Poniatowskiego. Udało się opanować kolejną część wybrzeża, do mostu kolejowego.

Wschód słońca 6:33, zachód słońca 18:58. Średnia temperatura powietrza 14°C, zachmurzenie duże, wieczorem przejaśnienia

Mieli oni połączyć się z oddziałami powstańczymi walczącymi w magazynach na Solcu, pomiędzy ulicami Wilanowską a Zagórną. Niestety, sytuacja była już bardzo trudna. Ppłk Jan Mazurkiewicz „Radosław” zadecydował o ewakuacji swoich oddziałów kanałami na Mokotów. Włazy, którymi uciekali Powstańcy, znajdowały się u zbiegu ulic Solec i Wilanowskiej, a także przy ul. Okrąg.

Coraz bliżej upadku był Czerniaków. W rękach Powstańców pozostawały jeszcze magazyny i pojedyncze ulice.

Powstańcom, mimo otoczenia przez niemieckie wojska, udawało się utrzymać okolice gmachu Sejmu – przy ulicy Wiejskiej i Frascati.

Kalendarium Powstania Warszawskiego

18 września

Około południa niebo nad Warszawą zapełniło się ponad setką ogromnych, czterosilnikowych amerykańskich bombowców. Dokonały one długo wyczekiwanych zrzutów broni, amunicji, żywności i środków medycznych. Niestety, Powstańcy zajmowali już tylko niewielkie obszary. Zaledwie 20 procent zasobników trafiło w ich ręce.

Wschód słońca 6:31, zachód słońca 19:01. Średnia temperatura powietrza 12°C, słonecznie, wieczorem pochmurno

Najbardziej zacięte walki toczyły się o Solec. Warszawiacy, których wspierały polskie jednostki w Armii Czerwonej, walczyli o okolice ulic Idźkowskiego i Zagórnej.

Niemcy, którzy nie odpuszczali natarcia, wysadzili przy pomocy „goliatów” kamienicę przy ul. Okrąg 2. Żołnierze „Zośki” musieli wycofać się w stronę magazynów mieszczących się dziś na terenie Parku Rydza Śmigłego.

Przy ulicy Solec 41 Niemcy podpalili powstańczy szpital. Nie pozwolili ewakuować rannych, otwierając ogień do idących im z pomocą sanitariuszek. W tym miejscu znajduje się teraz ceglany pomnik.

Niemcy wysadzili w powietrze Stację Pomp Rzecznych. Po wojnie została ona odbudowana. Zachował się oryginalny ceglany Dom Mieszkalny Kierownictwa Stacji.