SŁUCHAJ ONLINE
MENU

„U źródeł kultury leży przemoc, dokonywana na niewinnej ofierze wybieranej ze społeczeństwa”

fot. RDC

4 listopada zmarł René Girard, francuski uczony, krytyk literacki, antropolog kultury, twórca teorii kozła ofiarnego. – Uważał, że jednym z naczelnych mechanizmów, które określają człowieka, czy takich mechanizmów, które w człowieku działają na poziomie indywidualnym i społecznym jest coś, co nazwał pragnieniem mimetycznym – tłumaczył Tomasz Stawiszyński. – Ten mechanizm jest wszędzie, jest powszechny. W dzisiejszej polityce Zachodu też tak jest – rywalizujące ze sobą partie stają się do siebie podobne – mówił gość „Niedzieli filozofów”, prof. Zbigniew Mikołejko.

Mówi się, że Girard to Darwin współczesnej humanistyki – zaznaczył prof. Mikołejko.

Pragnienie mimetyczne

Jak mówił Stawiszyński, Girard zaczynał jako krytyk literacki, bibliotekoznawca. – Początkowy okres jego kariery to praca na amerykańskich uniwersytetach, z których został wypchnięty, bo za mało publikował – podkreślał.  W swojej pierwszej książce, która była analizą wielkich powieści XIX wieku, postawił tezę, którą później rozwijał – że jednym z naczelnych mechanizmów, które określają człowieka, czy takich mechanizmów, które w człowieku działają na poziomie indywidualnym i społecznym jest coś, co nazwał pragnieniem mimetycznym.

Później wzmocnił tę wymowę – mówił o tym, odnosząc to do Dekalogu. W jego opinii, najważniejsze dla mechanizmu społecznego jest ostatnie przykazanie – nie pożądaj. Bo ono zapobiega chaosowi, rozsypce, rozpadowi wspólnoty – tłumaczył gość RDC.

Od pożądania do rywalizacji

Jak wyjaśniał profesor, będąc z kimś w jakiejś relacji, zaczynamy przejmować jego pożądania i pragnienia. To z kolei może rodzić rywalizację. – W tej rywalizacji dzieje się coś ważnego – strony rywalizacji upodabniają się do siebie i to, co jest obiektem rywalizacji, znika z pola widzenia – mówił gość Tomasza Stawiszyńskiego. – Ten mechanizm jest wszędzie, jest powszechny. W dzisiejszej polityce Zachodu też tak jest – rywalizujące ze sobą partie stają się do siebie podobne. Nie odróżniamy liberałów, socjaldemokratów, chrześcijańskich demokratów, nawet umiarkowanych partii narodowych – uważa.

Dodatkowo, Girard zwracał uwagę na to, że w archaicznych społecznościach odwracano ten mechanizm. – Widząc, że jest jakiś związek pomiędzy wyniszczającą rywalizacją a naśladowaniem uważano, że w tym podobieństwie jest źródło, a nie skutek – wyjaśniał profesor.

Kozioł ofiarny

Girard mówił również, że „u podstaw kultury stoi przemoc dokonywana na niewinnej ofierze„. – Ta ofiara jest wybierana ze społeczeństwa ze względu na swoje cechy – mówił prof. Mikołejko. Następuje stereotypizacja. Kiedy dochodzi do zabicia tej ofiary – dosłownie, lub w przenośni, np. poprzez wygnanie – następuje oczyszczenie, wspólnota wychodzi z kryzysu i konstytuuje się na nowo.

Zrealizowano dzięki współfinansowaniu z opłat abonamentowych
RADIO DLA CIEBIE
  • Warszawa: 101 FM
  • Ostrołęka: 100,8 FM
  • Ostrów: 87,6 FM
  • Płock: 101,9 FM
  • Radom: 89,1 FM
  • Siedlce: 103,4 FM
  • DAB+


PUBLICYSTYKA
MUZYKA


wydanie online:
nm@rdc.pl

© Copyright 2016 by Polskie Radio S.A. Radio Dla Ciebie
Wszelkie prawa zastrzeżone