SŁUCHAJ ONLINE
MENU

Historia RDC

Polskie Radio RDC to stacja, której rodowód sięga roku 1937.  Z kilku powodów.  Jest rozgłośnią Polskiego Radia, jest rozgłośnią o charakterze stacji lokalnej, a jej program skierowany jest do słuchaczy z Warszawy i regionu wokół Warszawy. A taka była przedwojenna, działająca od  roku 1937  – Warszawa II.

Polskie Radio, nadające swoje audycje od kwietnia roku 1926, przystąpiło do uruchomienia rozgłośni regionalnych już w roku 1927. Powstały wtedy rozgłośnie w Krakowie, Poznaniu i  Katowicach, a w następnych latach kolejno w Wilnie, Lwowie,  Łodzi, Toruniu i w Warszawie. Ostatnią stacją regionalną utworzoną przed wojną była rozgłośnia w Baranowiczach, nadająca od lipca 1938 roku.

Nadajnik dla Warszawy II ( o mocy 10 kilowatów) uruchomiono na Forcie Mokotowskim,  gdzie już przedtem działała pierwsza radiostacja Polskiego Radia, zanim zbudowano nową i silną stację w Raszynie. Pierwsza próbna audycja Warszawy II nadana została 22 lutego 1937 roku. Regularne nadawanie audycji na fali 216, 8 m rozpoczęto 1 marca o godzinie 13.10, ale były to wciąż audycje próbne. W budynku Polskiego Radia przy Zielnej 25 trwały prace nad adaptacją pomieszczeń dla nowej rozgłośni – szykowano amplifikatornię i studia. Wkrótce Warszawa II otrzymała własne studio spikerowskie i studio orkiestralne oraz możliwość korzystania z innych studiów rozgłośni przy Zielnej. Regularny program nowa stacja nadawała od 1 kwietnia, średnio 7 godzin dziennie, po południu, a od 12 kwietnia także w godzinach nocnych. W soboty i niedziele program kończył się o 1 w nocy.

Historyk radia Maciej Józef Kwiatkowski tak scharakteryzował nową stację warszawską: „Warszawa II  – rozgłośnia, która miała obsłużyć stolicę i jej ludność, wolna od serwitutów ogólnopolskich, szybko odnalazła swój własny ton i styl, dostosowując program do potrzeb i wymagań wielkomiejskiego odbiorcy – jedyna w swoim rodzaju spośród wszystkich polskich rozgłośni regionalnych – którą przecież była. Warszawiacy szybko uznali tę stację za swoją, darząc ją sympatią i uznaniem.”

Do tych samych korzeni sięga także Program II Polskiego Radia, obchodzący kolejne jubileusze w nawiązaniu do daty 1 marca 1937. Kwestia ta wydaje się jednak dyskusyjna, bo przedwojenna Warszawa II była bez wątpienia rozgłośnią lokalną, regionalną i tak ją opisują wszyscy autorzy piszący o radiu przedwojennym. Tymczasem Program II Polskiego Radia uruchomiono po wojnie jako kolejny program ogólnopolski, nadawany z Warszawy i adresowany do słuchaczy w całym kraju. Z przedwojenną stacją o nazwie Warszawa II łączy go miejsce nadawania (Warszawa) i podobna nazwa ( „Warszawa II” – „Program II” ), ale nie charakter stacji.

Podział na radiowy program ogólnopolski i programy regionalne, lokalne, przygotowywane dla terenu, który dana stacja obejmowała swoim zasięgiem, obowiązywał w Polsce przedwojennej i jest aktualny do dziś. Profesor Kwiatkowski opisując przedwojenne dzieje Polskiego Radia wielokrotnie w odniesieniu do Warszawy II używa terminu „lokalna Warszawa II Fort Mokotowski”. A w Encyklopedii Warszawy (Wydawnictwo PWN 1994) czytamy: „1 marca 1937 roku Warszawa otrzymała stację lokalną Warszawa II słyszalną w mieście i regionie podwarszawskim, nadającą program uwzględniający specyfikę miasta i problemy jego mieszkańców”.

Jaki był program tej pierwszej lokalnej stacji warszawskiej ? Ambitny, urozmaicony, eksperymentujący, z dużą ilością muzyki popularnej i tanecznej oraz rozrywki.  Stacja nadawała programy literackie na wysokim poziomie, słuchowiska, odczyty i pogadanki, audycje uwzględniające problemy, które interesowały mieszkańca stolicy, wiadomości sportowe i tak zwane „transmisje z życia” jak nazywano wówczas radiowe formy reporterskie. Był warszawski humor w zabawnych dialogach Jerzego Rolanda i Tadeusza Bocheńskiego (Rozmowa Jerzego z Kadziusiem), były audycje o tematyce kulturalnej, na przykład codzienny program  „Życie kulturalne stolicy” i „Przegląd kulturalny”, nie brakowało tematów społecznych i gospodarczych istotnych dla aglomeracji warszawskiej.  W programie całotygodniowym przeważała muzyka taneczna, a w niedziele w dwugodzinnej audycji nadawano też muzykę poważną, zaś w piątki transmitowano koncerty symfoniczne z Warszawskiej Filharmonii. Muzyka stanowiła ponad połowę programu Warszawy II. Otwarcie Warszawy II stworzyło też radiowcom możliwość eksperymentowania, na przykład w dziedzinie teatru radiowego. Słuchowiska eksperymentalne nadawano najpierw na antenie Warszawy II, a gdy były dobrze przyjęte przez słuchaczy, powtarzano je w programie Warszawy I, programie ogólnopolskim.

Warszawa II działała zaledwie 2 i pół roku, znacznie krócej niż większość pozostałych stacji regionalnych Polskiego Radia. Powstała z dziesięcioletnim opóźnieniem w stosunku do pierwszych rozgłośni regionalnych w kraju. Ale w tym krótkim okresie zyskała opinię radia dynamicznego, nowatorskiego, eksperymentującego i bardzo lubianego przez słuchaczy.

Jej dynamiczny rozwój przerwała wojna. Zanim Warszawa II zamilkła, radiowcy i słuchacze tej stacji przeżyli razem wyjątkowy czas – czas obrony Warszawy we wrześniu 1939 roku. Wykorzystano wtedy w szczególny sposób mikrofony i studio w budynku radia przy Zielnej 25 oraz radiostację Warszawy II na Forcie Mokotowskim.

W siódmym dniu wojny na podstawie decyzji władz państwowych i kierownictwa Polskiego Radia miały zamilknąć obie radiostacje warszawskie. Dyżurni inżynierowie w Raszynie i na Forcie Mokotowskim otrzymali rozkaz unieruchomienia obu stacji nadawczych, tak by nie dostały się w ręce wroga. 7 września od godziny 6 rano radio warszawskie milczało. Ta cisza w eterze, przerażająca cisza, uświadomiła ludziom, jak ważne jest w ich życiu radio. Za chwilę okazało się, że może ono w tak dramatycznej dla kraju chwili spełnić rolę ośrodka dyspozycyjnego w mieście. I takim ośrodkiem stała się Warszawa II. Raszyn zamilkł, ale działała nadal stacja na Forcie Mokotowskim i już o godzinie 8.00 Warszawa II odezwała się do swoich słuchaczy. Była  słyszalna w całym mieście i w promieniu 50 kilometrów. W kolejnych dniach września 39. roku Warszawa II stała się źródłem szybkiej informacji o tym, co dzieje się w mieście, informacji od Dowództwa Obrony Warszawy i Komisarza Cywilnego. Rozgłośnia kierowała życiem oblężonego miasta, organizowała ochotników do walki z pożarami i ratowania zasypanych. Stąd przekazywane były zarządzenia i odezwy do mieszkańców. Szczególne wrażenie robiły przemówienia prezydenta miasta Stefana Starzyńskiego, który spokojnym, zachrypniętym głosem zaczynał je zwykle od słów:  Obywatele stolicy… Przemówienia Starzyńskiego transmitowane były przez rozgłośnie w Wilnie i Baranowiczach oraz streszczane i komentowane przez Polskie Radio we Lwowie. Gdy 16 września ostatnie rozgłośnie regionalne zamilkły, Warszawa II była jedynym głosem walczącego kraju. Rozgłośnia pracowała dzięki ofiarności zespołu pod kierownictwem Edmunda Rudnickiego, który nie zastosował się do zarządzeń ewakuacyjnych dyrekcji Polskiego Radia i zmobilizował swoich kolegów radiowców do działania.

Program Warszawy II we wrześniu 39. roku to przede wszystkim słowa. Słowa wypowiadane przez wojskowych, przez prezydenta Starzyńskiego, wiadomości z miasta, kraju i świata. Kiedy nikt nie mówił do mikrofonu w studiu przy Zielnej 25, radio nadawało cztery muzyczne takty z płyt, tak by ludzie wiedzieli, że rozgłośnia funkcjonuje.

Z końcem września Warszawa II zamilkła. Rozgłośnia została przejęta przez okupanta niemieckiego, który zarządził konfiskatę odbiorników radiowych i zakazał Polakom słuchania radia. Radiostacja na Forcie Mokotowskim i budynek radia przy ulicy Zielnej 25, gdzie powstawały audycje Warszawy II, nie przetrwały wojny.

Po wojnie szybko odbudowano radiostację na Forcie Mokotowskim i nadano jej imię Stefana Starzyńskiego. Odsłonięto tam wówczas tablicę tej treści: „Radiostacja imienia Stefana Starzyńskiego, bohaterskiego prezydenta m.st. Warszawy w dniach historycznych zmagań z najeźdźcą hitlerowskim we wrześniu 1939 roku – ufundowana w dniu otwarcia radiostacji 1 grudnia 1946 roku.”

Radiostację odbudowano, ale niestety nie reaktywowano regionalnej rozgłośni Polskiego Radia w Warszawie. Wskrzeszono inne rozgłośnie regionalne sprzed wojny, powstawały nowe, a Warszawa musiała jeszcze długo czekać na swoje lokalne radio. Na szczęście przez dziesiątki powojennych lat powstawały w Polskim Radiu audycje o tematyce warszawskiej i mazowieckiej i tworzące je redakcje.

W 1952 roku powstała redakcja warszawskich audycji lokalnych, a w 1967 – dział programów dla W-wy i województwa.

W 1970 – powołano, złożoną z pięciu redakcji, Rozgłośnię Regionalną Warszawsko  Mazowiecką. Trzy lata później – w  1973 roku – przekształcono ją  w Warszawsko Mazowiecki Ośrodek Radiowo Telewizyjny. To małżeństwo radia z lokalną telewizją nie było udane, tak jak niefortunnie brzmiał skrót tej nazwy (WMORT). W 1976 roku pojawiła się więc nowa nazwa – Warszawski Ośrodek Radiowo Telewizyjny, choć nie uratowało to współpracy radia i telewizji. Od roku 1981 w ramach Polskiego Radia działała więc Warszawska Rozgłośnia Radiowa (WRR), która nadawała rocznie 1200 godzin programu dla Warszawy i kilku sąsiadujących z nią województw. Ale to zaledwie połowa tego, co nadawała przedwojenna Warszawa II, która w 1938 roku wyemitowała ponad 2400 godzin własnego programu.  Kiedy więc w październiku 1990 roku pojawił się całodobowy program pod nowym szyldem „Radia dla Ciebie”, pracownicy Warszawskiej Rozgłośni Radiowej mogli poczuć wiatr w plecy.

Całodobowy program dla Warszawy i Mazowsza powstawał w nowych realiach politycznych, bez cenzury, w poczuciu wolności i demokracji, ale za to w warunkach rodzącej się konkurencji w eterze. Z tej konkurencji Polskie Radio RDC wyszło obronną ręką – z 14 procentową słuchalnością w roku 1993. Ostatni dzień tego roku to przełom w historii RDC – 31 grudnia 1993 zarejestrowano nową instytucję o nazwie Polskie Radio Rozgłośnia Regionalna w Warszawie Radio dla Ciebie S.A. Do samodzielności programowej i antenowej doszła samodzielna baza techniczna i administracyjna. RDC dołączyło wówczas do grona pozostałych 16 regionalnych rozgłośni w kraju, bo tyle ich po wojnie powstało,  jako pełnoprawny partner.

To była długa droga, od 1937 roku, kiedy powstała lokalna Warszawa II, poprzez  pierwsze powojenne audycje o tematyce lokalnej nadawane z Warszawy, a potem poprzez kolejne zmiany organizacyjne i  programowe, a w końcu polityczne, aż do samodzielnej Regionalnej Rozgłośni Polskiego Radia w Warszawie. Na tej drodze powstawały setki audycji, o których dziś mało kto pamięta. Przypomnijmy więc kilka tytułów, które były ważne, bo zaczynały kolejny etap w rozwoju programu dla Warszawy i Mazowsza lub utrzymały się na antenie przez długie lata.

Pierwsza po wojnie audycja typowo warszawska to 15-minutowy „Dziennik Warszawski” nadawany od 1 lutego 1949 roku codziennie o godzinie 17.00 na antenie programu II. To były informacje ze stolicy o charakterze ogólnopolskim i typowo lokalnym. Wprowadzenie do ramówki tej właśnie audycji Lechosław Janowicz nazwał nową erą w rozwoju programu lokalnego Polskiego Radia w Warszawie. Drugą ważną audycją był „Tygodnik Warszawski” , nadawany na falach średnich od roku 1950 w każdą niedzielę, pod dwóch latach nazwany „Warszawskim Tygodnikiem Dźwiękowym”.

Ale rewolucyjne okazało się wprowadzenie na antenę programu II na falach średnich  półgodzinnego  magazynu „Na Warszawskiej Fali”. Pierwsza Warszawska Fala została nadana 6 października 1952 roku. Audycja, która zastąpiła „Dziennik warszawski”, szybko stała się programem bardzo popularnym. Była dźwiękową kroniką miasta, radiowym zapisem głosów i myśli wybitnych Polaków, kroniką wydarzeń ważnych dla miasta i dla kultury. Redakcja magazynu „Na Warszawskiej Fali” stała się też szkołą radiowego fachu, wielu znanych dziennikarzy radia i telewizji zaczynając od małych reporterskich form radiowych uczyło się w tej redakcji dziennikarstwa. Magazyn „Na Warszawskie Fali” dotrwał do III Rzeczpospolitej i nowej epoki w historii Polskiego Radia, ale nie przetrwał. Poległ wraz z likwidacją wielu tytułów kojarzonych z minionym okresem, z PRL, chociaż na początku nazwa „Warszawska fala” konkurowała z nową nazwą programów lokalnych Polskiego Radia – „Radiem dla Ciebie”.

Do Warszawskiej Fali dołączył w roku 1965 „Głos Mazowsza” – 20-minutowy magazyn adresowany do mieszkańców województwa warszawskiego, nadawany trzy razy w tygodniu, a po roku już codziennie w programie II PR. Ważną, bo bardzo popularną i retransmitowaną przez większość rozgłośni regionalnych był magazyn słowno muzyczny „Dzień dobry pierwsza zmiano” nadawany od 1 lutego 1968 roku. Do audycji lokalnych warszawskich dołączyły także – magazyn o charakterze  rozrywkowo – muzycznym  pt. „Spotkamy się na UKF-ie”, oraz codzienny serwis informacyjno publicystyczny „Piąta po południu”. I inne, bo każdy rok wraz ze zmianą ramówki przynosił kolejne pomysły dziennikarzy pracujących w rozgłośni warszawskiej w redakcjach tworzących program dla Warszawy, Mazowsza, Kurpi i Podlasia.

Ale największe zmiany nastąpiły w nowych realiach politycznych, kiedy to dziennikarze warszawskiego programu lokalnego dostali całodobowy program, który mogli wypełniać audycjami uwolnionymi od zapisów cenzury czy dyrektyw, idących z ośrodków władzy politycznej. Muzyka kierowana do wielu pokoleń, szybka lokalna informacja, gorąca  publicystyka, reagująca na zmiany społeczne i gospodarcze, nowa forma prezentacji znanych i popularnych twórców, pozyskanie współpracowników o znanych nazwiskach, ale także otwarcie radia dla młodych i początkujących dziennikarzy – to wszystko określa program Polskiego Radia RDC w tamtym czasie.

Autorka: Elżbieta Uzdańska

RADIO DLA CIEBIE
  • Warszawa: 101 FM
  • Ostrołęka: 100,8 FM
  • Ostrów: 87,6 FM
  • Płock: 101,9 FM
  • Radom: 89,1 FM
  • Siedlce: 103,4 FM
  • DAB+


PUBLICYSTYKA
MUZYKA


wydanie online:
nm@rdc.pl

© Copyright 2016 by Polskie Radio S.A. Radio Dla Ciebie
Wszelkie prawa zastrzeżone